Chiller'ın soğutmaması üç farklı şekilde görünür: cihaz hiç çalışmıyordur, çalışıyor ama çıkış suyu soğumuyordur ya da soğutuyor ama set sıcaklığına ulaşamıyordur. Her birinin nedeni farklıdır. Bu yazı acil durumdaki okuyucu için yazıldı: önce beş dakikada kendi başınıza yapabileceğiniz kontroller, sonra en sık sekiz neden ve cihazı hemen durdurmanız gereken durumlar.
Beş dakikalık ilk kontrol
Kumandada alarm var mı? Alarm kodunu ve metnini not edin. Kodun anlamı için Chiller arıza kodları yazımıza bakabilirsiniz. Alarmı tekrar tekrar sıfırlamayın.
Cihaz gerçekten açık mı? Zaman programı, uzaktan açma-kapama kontağı, bina otomasyonu komutu ve mod (soğutma/ısıtma) seçimi kontrol edin. Tatil programında unutulmuş bir kapatma sık görülür.
Set değeri doğru mu? Çıkış suyu set değeri ve varsa talep sınırı (demand limit) ayarını kontrol edin; birinin ayarı değiştirmiş olması ihtimali vardır.
Su akıyor mu? Evaporatör pompasının çalıştığını, vanaların açık olduğunu, pislik tutucunun tıkalı olmadığını ve devrede hava olmadığını doğrulayın. Kumandada akış alarmı varsa olası nedenleri chiller akış anahtarı (flow switch) alarmı yazısında bulabilirsiniz.
Kondenser nefes alabiliyor mu? Hava soğutmalı grupta fanların hepsi dönüyor mu, kondenser yüzeyi kirli mi, cihazın önü kapatılmış mı? Su soğutmalı grupta kule fanı ve kondenser pompası çalışıyor mu?
Bu kontrollerden biri sorunu açıklıyorsa düzeltip cihazı gözleyin. Açıklamıyorsa ya da alarm tekrar ediyorsa servisi arayın ve gördüklerinizi iletin.
Bu kontrollerin hepsi gözle ve kumandadan yapılır. Elektrik panosunu açmak, soğutucu akışkan devresine manometre bağlamak ya da koruma ayarlarını değiştirmek teknisyen işidir.
Hava soğutmalı grupta tüm fanların dönmesi ve fan çıkışlarının açık olması gerekir.
Chiller'ın soğutmamasının 8 olası nedeni
Kirli kondenser veya yüksek basınç kısıtlaması. Kondenser ısıyı atamazsa kontrolör önce kapasiteyi kısar (sınır alarmı), sonra devreyi durdurur. Cihaz çalışıyor görünür ama soğutmaz. En sık neden budur; ayrıntı: Chiller yüksek basınç arızası.
Gaz eksikliği veya kaçak. Akışkan eksildikçe kapasite düşer, emme basıncı düşer, süperheat yükselir. Sonunda alçak basınç alarmı gelir.
Bir kompresör veya devre devre dışı. Çok kompresörlü gruplarda bir kompresör arızalanınca cihaz kısmi kapasiteyle çalışmaya devam eder; yoğun yükte yetmez. Kumandada kompresör durumuna ve alarm geçmişine bakılmalıdır.
Su debisi sorunu. Düşük debide su evaporatörde fazla soğur ve donma koruması devreye girer; yüksek debide ise çıkış suyu yeterince soğumaz. Pompa, vana ve filtreler kontrol edilir; pompadan kaynaklanan debi kayıpları için chiller pompası arızaları yazımıza bakabilirsiniz.
Genleşme valfi veya sensör arızası. Elektronik genleşme valfi yeterince açmazsa evaporatör aç kalır; kayan bir sensör kontrolörün yanlış karar vermesine yol açar.
Kontrol ayarları. Yanlış set değeri, talep sınırı, kademelendirme ayarı ya da bina otomasyonundan gelen bir komut kapasiteyi kısıtlayabilir.
Evaporatör kirlenmesi. Su tarafındaki kir ve kireç ısı transferini düşürür; su hem yavaş soğur hem de alçak basınç riski artar. Temizliğin ne zaman ve nasıl yapıldığını chiller evaporatör ve kondenser temizliği yazısında anlattık.
Yük artmış, kapasite yetmiyor. Binaya yeni kat, üretime yeni makine eklenmişse cihaz tam kapasitede çalışsa da yetmeyebilir. Bu durumda önce mevcut kapasitenin ne kadarının bakımla geri kazanılabileceği ölçülür.
Hangi belirti hangi nedene işaret eder?
Yalnızca öğle saatlerinde ve sıcak günlerde soğutmuyor: kirli kondenser, fan sorunu, hava kısa devresi.
Kapasite haftalar içinde yavaş yavaş düşüyor: gaz kaçağı ya da kirlenme.
Birden soğutmayı bıraktı: kompresör, elektrik (faz, sigorta, kontaktör) ya da su akışı.
Çıkış suyu dalgalanıyor: sensör, debi ya da kontrol ayarı.
Cihaz sık dur-kalk yapıyor: yük dengesizliği, aşırı büyük kapasite ya da ayar hatası; kompresör ömrünü kısaltır.
Belirtinin ne zaman ve nasıl ortaya çıktığı, olası nedenleri büyük ölçüde daraltır.
Kumandadaki sıcaklıklar ne söyler?
Servisi aramadan önce kumandadan okuyabileceğiniz iki değer, sorunun yönünü büyük ölçüde gösterir: evaporatöre giren ve evaporatörden çıkan su sıcaklıkları. Konfor uygulamalarında ikisi arasındaki tasarım farkı tipik olarak 5 °C civarındadır; kendi projenizin değeri esastır.
Çıkış suyu set değerinde, bina yine de sıcak: Chiller işini yapıyor; sorun büyük olasılıkla dağıtımda, yani pompa, vana, fancoil ya da klima santrali tarafındadır.
Çıkış suyu set değerinin üstünde, fark tasarım değerine yakın: Cihaz kabaca tasarım kapasitesini üretiyor ama yük daha fazla; dönüş suyu olağandan sıcaktır. Yük artışı ya da tasarımın üstünde bir kullanım akla gelir.
Çıkış suyu set değerinin üstünde, fark tasarım değerinden belirgin biçimde küçük: Kapasite düşmüş (kirli kondenser, gaz eksikliği, devre dışı kompresör, kapasite sınırlaması) ya da debi tasarımın çok üstünde.
Fark olağandan büyük: Debi düşük; pislik tutucu, kapalı vana, havalı devre ya da pompa sorunu. Donma koruması alarmı bu durumda yakındır.
Bu okumayı alarm kodu ve dış hava sıcaklığıyla birlikte servise iletmek teşhisi kısaltır. Basınç, süperheat ve subcooling gibi soğutucu akışkan tarafındaki ölçümleri ise teknisyen yapar.
Cihazı hemen durdurmanız gereken durumlar
Kompresörden metalik ses, vuruntu ya da olağandışı titreşim geliyorsa.
Yanık kokusu, duman ya da panoda aşırı ısınma izi varsa.
Donma koruması alarmı geldiyse ve su akışı doğrulanamıyorsa.
Aynı güvenlik alarmı kısa sürede tekrar ediyorsa.
Kompresör kapatıldığı hâlde çalışmaya devam ediyorsa (yapışmış kontaktör).
Bu durumlarda cihazı enerjisiz bırakın ve servisi arayın. Israrla çalıştırmak küçük bir arızayı kompresör değişimine dönüştürebilir.
Servis ne yapar?
Önce ölçüm: emme ve basma basınçları, süperheat, subcooling, kompresör akımları, su giriş-çıkış sıcaklıkları ve debi, alarm geçmişi. Bu değerler nedeni büyük ölçüde ayırır; parça değişimi ancak ölçüm sonucuna göre yapılır. Onarımın ardından cihaz yükte test edilir ve değerler servis formuna yazılır. Süreç ve kapsam için chiller tamiri bölümümüze bakabilirsiniz.
Sahada en sık gördüklerimiz
İş sonrası kapalı kalan vana. Su tarafında yapılan bir işin ardından kapalı ya da yarım açık bırakılan bir vana veya devreye alınmayan bir pompa, soğutmama şikâyetlerinde beklenenden sık karşılaştığımız bir nedendir.
Unutulan talep sınırı. Enerji tasarrufu ya da jeneratör çalışması için düşürülen kapasite sınırı geri alınmayınca cihaz haftalarca kısmi kapasitede kalabiliyor.
İlk sıcak günde ortaya çıkan kirli kondenser. Bahar boyunca sorunsuz çalışan grup, dış hava ısınınca kapasite sınırlamasına giriyor; kavak tüyü ve polen döneminde bu daha sık.
Sessizce devre dışı kalan kompresör. Çok kompresörlü gruplarda bir kompresörün uzun süredir çalışmadığı, ancak yük arttığında fark ediliyor.
Su eklendikten sonra devrede kalan hava. Eksilen suyu tamamlanan devrelerde hava atılmazsa pompa debisi düşüyor, akış alarmları başlıyor.
Servisi ararken hazırlamanız gerekenler
Cihazın markası, modeli ve mümkünse seri numarası; etiketin fotoğrafı yeterlidir.
Kumandadaki alarm kodu ve metni, mümkünse alarm geçmişi ekranının fotoğrafı.
Giriş ve çıkış suyu sıcaklıkları, set değeri ve o anki dış hava sıcaklığı.
Sorunun ne zamandır sürdüğü; sürekli mi, yalnızca belirli saatlerde mi olduğu.
Son bakımın tarihi ve yakın zamanda yapılan işler: elektrik, tesisat ya da otomasyon değişikliği, devreye su eklenmesi.
Nasıl önlenir?
Soğutmama şikâyetlerinin büyük bölümü bakımla önlenebilir türdendir: sezon öncesi kondenser temizliği, kaçak testi, su tarafı filtrelerinin temizliği ve ölçüm kaydı. Adım adım liste için Chiller bakımı nasıl yapılır? yazımıza ve indirilebilir kontrol listesine bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Chiller çalışıyor ama su soğumuyor, neden?
En sık nedenler kirli kondenser yüzünden kapasite sınırlaması, gaz eksikliği ve devre dışı kalmış bir kompresördür. Kumandada kompresörlerin durumuna ve çıkış suyu sıcaklığına bakın; alarm olmasa bile kapasite sınırlama uyarısı görünebilir.
Alarmı sıfırlayınca düzeliyor; sorun çözüldü mü?
Hayır. Sıfırlama alarmı siler, nedeni gidermez. Aynı alarm tekrar ediyorsa cihazı ısrarla çalıştırmayın; alarm kodunu ve saatini not edip servisi arayın.
Gaz eksikse gaz basmak yeterli mi?
Hayır. Kapalı bir devrede gaz kendiliğinden eksilmez; eksiklik kaçak demektir. Önce kaçak bulunup onarılmalı, sonra şarj ölçümle yapılmalıdır. Ayrıntı: chiller alçak basınç alarmı ve gaz kaçağı.
Kışın çalışan chiller neden soğutmayabilir?
Düşük dış havada kondenser basıncı fazla düşebilir; fan hız kontrolü ya da düşük ortam donanımı düzgün çalışmıyorsa cihaz alçak basınçtan durabilir. Glikol oranı yetersizse donma koruması da devreye girer.
Sonuç
Chiller'ın soğutmaması çoğu zaman tek bir parçanın değil, bir koşulun sonucudur: kirli kondenser, eksik gaz, düşük debi ya da bir ayar. Beş dakikalık kontrol birçok durumu açıklar; açıklamıyorsa ölçüm yapan bir servisle nedeni bulun. Arıza anında chiller servisi sayfamızdan bize ulaşabilir, İstanbul içindeyseniz İstanbul chiller servisi sayfamızdan aynı gün müdahale isteyebilirsiniz.
